Bàn về tính trọng yếu, thường xuyên của nhiệm vụ đối ngoại, hội nhập quốc tế

BÀN VỀ TÍNH TRỌNG YẾU, THƯỜNG XUYÊN
CỦA NHIỆM VỤ ĐỐI NGOẠI, HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Đặng Đình Quý
PGS.TS, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao

Bài viết đăng trên Tạp chí Nghiên cứu quốc tế số 142

Tóm tắt

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên xác định nhiệm vụ: “thúc đẩy đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên.” Trước đó, tại Đại hội XIII, Đảng đã xác định: bảo đảm quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Trong triển khai nhiệm vụ này, thúc đẩy đối ngoại và hội nhập quốc tế có những điểm chung với tăng cường quốc phòng, an ninh nhưng cũng có những điểm riêng, xuất phát từ đặc thù của từng lĩnh vực. Bài viết này bàn về khái niệm trọng yếu, thường xuyên của nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế, làm rõ chủ thể thực hiện, nội dung của nhiệm vụ và sơ bộ kiến nghị một số định hướng triển khai trong những năm tới.

Mở đầu

Đại hội XIII của Đảng đã xác định nhiệm vụ: “bảo đảm quốc phòng, an ninh là trọng yếu, thường xuyên”. Đến nay đã có khá nhiều bài viết bàn về tầm quan trọng, ý nghĩa và phương hướng triển khai nhiệm vụ này, tuy nhiên chưa có những trao đổi học thuật chuyên sâu về ngữ nghĩa và nội hàm khái niệm. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên xác định nhiệm vụ: “thúc đẩy đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên.” Bài viết này góp phần làm rõ nội hàm trọng yếu, thường xuyên của nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, làm rõ chủ thể thực hiện, nội dung của nhiệm vụ và kiến nghị một số định hướng triển khai trong những năm tới.          

Khái niệm

Trước hết bàn về khái niệm “trọng yếu”. Trong tiếng Việt, trọng yếu nghĩa là hết sức quan trọng. Theo GS. Nguyễn Lân, trọng yếu là rất quan trọng và cần thiết. Từ điển tiếng Việt tường giải và liên tưởng cho rằng, trọng yếu đồng nghĩa với trọng đại và hàm ý có tác động lớn và rộng.

PGS. TS, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Bá Dương cho rằng: “Trọng yếu là thuật ngữ dùng để chỉ những lĩnh vực mang tính sống còn, có tác động chi phối đến an ninh, phát triển, vị thế và uy tín của quốc gia - dân tộc; đòi hỏi sự lãnh đạo, quản lý tập trung, thống nhất của các cấp có thẩm quyền với sự quan tâm, đầu tư thường trực và phản ứng chiến lược kịp thời trước mọi biến động.” Bên cạnh các khái niệm đã nêu trong từ điển, định nghĩa trên đây có lẽ là những nỗ lực đầu tiên nhằm làm rõ hơn nội hàm của khái niệm này.

Tuy nhiên, để hiểu rõ, cần phải đặt khái niệm “trọng yếu, thường xuyên” trong ngữ cảnh cụ thể, đó là quan điểm của Đảng về từng nhiệm vụ. Văn kiện Đại hội XIV xác định bốn nhóm nhiệm vụ: Thứ nhất, phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm; Thứ hai, xây dựng Đảng là then chốt; Thứ ba, phát triển văn hóa, con người là nền tảng; Thứ tư, tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên. Trong bốn nhóm nhiệm vụ này, tăng cường quốc phòng, an ninh và thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế có vai trò thiên về mục tiêu “bảo vệ”: duy trì môi trường hòa bình, an ninh, giữ vững ổn định chính trị, xã hội - điều kiện tiên quyết cho việc thực hiện ba nhóm nhiệm vụ khác.

Theo đó, có thể hiểu khái niệm “trọng yếu” từ các khía cạnh: đây là nhiệm vụ hết sức quan trọng, quyết định sự thành bại của quá trình thực hiện các nhiệm vụ khác và do đó, quyết định sự thành bại của cả sự nghiệp cách mạng. Nói cách khác, Đảng xác định: tăng cường quốc phòng, an ninh và thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên vì nhiệm vụ này liên quan trực tiếp với việc tạo dựng, duy trì môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho phát triển, điều kiện tiên quyết để triển khai các nhiệm vụ khác.

Tính chất “trọng yếu” của “tăng cường quốc phòng, an ninh” hoặc “bảo đảm quốc phòng, an ninh” (như Đại hội XIII xác định) và “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” có những điểm khác nhau. Mục tiêu hàng đầu của “Tăng cường quốc phòng, an ninh” là tạo dựng và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, quốc phòng, an ninh cũng là công cụ quan trọng nhất để bảo vệ an ninh Tổ quốc. “Thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” thì nhằm nhiều mục tiêu: Thứ nhất, góp phần tạo dựng và duy trì môi trường hòa bình; Thứ hai, đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện các nhiệm vụ khác, nhất là nhiệm vụ phát triển kinh tế. Nghị quyết 59 ngày 21/1/20225 của Bộ Chính trị “Về hội nhập quốc tế trong tình hình mới” xác định: hội nhập quốc tế là định hướng chiến lược lớn, là động lực chiến lược để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong Kỷ nguyên mới; Thứ ba, đây là một hợp phần của tất cả các nhiệm vụ khác, kể cả nhiệm vụ trung tâm. Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu, rộng vào khu vực và thế giới, có lẽ, trừ nhiệm vụ “xây dựng Đảng” vốn tập trung chủ yếu ở phạm vi trong nước, các nhiệm vụ khác sẽ ngày càng mang nhiều nội dung hội nhập.

Nói về “thường xuyên”, các từ điển tiếng Việt đều quan niệm “thường xuyên” là đều đặn, không gián đoạn. Như vậy, “thường xuyên” vừa là trạng từ (chỉ phương cách hành động: đều đặn) vừa là tính từ (nói tính chất của công việc: không gián đoạn). Ở dạng trạng từ, tính chất thường xuyên của “tăng cường quốc phòng, an ninh” và “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” không khác nhau nhưng ở dạng tính từ thì có những điểm khác. Các hoạt động tăng cường quốc phòng, an ninh bị giới hạn bởi phạm vi chủ quyền quốc gia (theo luật pháp quốc tế). Trên bộ phạm vi này không vượt qua biên giới đất liền, trên biển thì không vượt qua vùng biển (và thềm lục địa) thuộc quyền tài phán quốc gia. Trong khi đó, các hoạt động thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế thì không có giới hạn địa lý. Tuyến xa nhất, thường xuyên thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc và phát triển đất nước là hệ thống các cơ quan đại diện Việt Nam tại các quốc gia và các tổ chức quốc tế.

Theo đó, tính chất “thường xuyên” của nhiệm vụ “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” cần được hiểu là liên tục, không gián đoạn: liên tục, không ngừng nghỉ; không gián đoạn giữa các cấp, các bộ phận trong toàn hệ thống chính trị; không gián đoạn về khu vực, khoảng cách địa lý. 

Về nội dung triển khai, nhiệm vụ “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” cũng có những điểm khác với “tăng cường quốc phòng, an ninh.” Tăng cường quốc phòng, an ninh bao gồm tổng thể các biện pháp nhằm gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia từ kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa… đến tiềm lực quốc phòng, an ninh, vũ khí, trang thiết bị… Phần lớn trong số các biện pháp này đều cần và có thể triển khai thường xuyên, liên tục. Riêng việc tăng cường tiềm lực về vũ khí, trang thiết bị thì cần được tính toán kỹ lưỡng sao cho “vừa đủ mạnh” để bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, đồng thời, tập trung được nguồn lực cho phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Trong khi đó, “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế” thì không có giới hạn.

Như vậy, với “thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế”, nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” cần được hiểu là nhiệm vụ hết sức quan trọng, quyết định sự tồn vong của toàn bộ sự nghiệp cách mạng; phải được thực hiện thường xuyên, liên tục, không gián đoạn về thời gian, không gian, giữa các cấp, các ngành.

Chủ thể thực hiện và nội dung nhiệm vụ

Đối ngoại, hội nhập quốc tế từ lâu đã được coi là một mặt trận, một chiến lược lớn để phát triển và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Nhưng nhiệm vụ của các chủ thể không hoàn toàn giống nhau.

Có ba nhóm chủ thể chính: một là lãnh đạo các ngành, các cấp, các địa phương; hai là các lực lượng trực tiếp làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế, và ba là các bộ phận khác trong hệ thống chính trị và toàn bộ người dân. Trong triển khai nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế, bên cạnh việc quán triệt đúng tinh thần “trọng yếu, thường xuyên”, mỗi nhóm cần chú trọng các nội dung khác nhau:

Lãnh đạo các cấp, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, đơn vị mình, cần thường xuyên quan tâm thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế, coi đây là phương thức quan trọng để bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển đất nước; đầu tư thích đáng cho việc tăng cường tiềm lực đối ngoại, hội nhập, đặc biệt là tiềm lực về con người và thể chế đối ngoại, hội nhập quốc tế.

Các lực lượng trực tiếp làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế ở Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, các bộ, ngành, địa phương cần quán triệt sâu sắc tính chất trọng yếu, thường xuyên của nhiệm vụ; nâng cao hiệu quả đóng góp vào mục tiêu bảo đảm quốc phòng, an ninh và mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường; chủ động, tích cực tăng cường năng lực của mình, đủ khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ trước yêu cầu mới của kỷ nguyên vươn mình, trong những diễn biến phức tạp của tình hình khu vực và thế giới.

Các bộ phận khác trong hệ thống chính trị và người dân, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và công việc hằng ngày của mình cần hiểu đúng và thực hiện đúng tính chất cũng như nội dung của nhiệm vụ thúc đẩy quốc phòng, an ninh; chủ động và tích cực ủng hộ, hỗ trợ các lực lượng trực tiếp làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế; không làm điều gì có hại cho việc triển khai nhiệm vụ này.

Về nội dung, tiếp cận từ mục tiêu, có thể chia nội dung của nhiệm vụ tăng cường đối ngoại, hội nhập quốc tế thành ba nhóm: nhóm thứ nhất, phục vụ trực tiếp mục tiêu bảo đảm an ninh Tổ quốc; nhóm thứ hai, phục vụ trực tiếp mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường; và nhóm thứ ba, đóng góp vào quá trình triển khai các nhiệm vụ khác.

Để đóng góp hiệu quả vào mục tiêu bảo vệ an ninh Tổ quốc, đối ngoại, hội nhập quốc tế cần phát huy hơn nữa vai trò tiên phong trong triển khai chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa thông qua: tạo dựng môi trường hòa bình, mở rộng mạng lưới bạn bè, đối tác, ngăn ngừa các thách thức, nguy cơ; phát hiện sớm, đẩy lùi, hóa giải các thách thức, nguy cơ đe dọa an ninh Tổ quốc ngay từ nơi chúng nảy sinh; nỗ lực giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quan hệ với các đối tác bằng các biện pháp hòa bình theo quy định của luật pháp quốc tế.

Đóng góp trực tiếp vào nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường, đối ngoại, hội nhập quốc tế cần nỗ lực tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển; tranh thủ hiệu quả các nguồn lực bên ngoài, nhất là công nghệ cao, thị trường và nguồn vốn chất lượng cao; hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam tham gia và dần dần có vị trí ngày càng cao trong chuỗi sản xuất, cung ứng khu vực và quốc tế; chủ động, tích cực đóng góp vào quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, và chuyển đổi xanh.

Với các nhiệm vụ: xây dựng Đảng, phát triển văn hóa và tăng cường quốc phòng, an ninh, nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế cũng cần được quan tâm để tranh thủ các nguồn lực bên ngoài theo phương châm “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh của thời đại”; góp phần đưa đất nước ta trở thành một bộ phận hữu cơ và có vị trí ngày càng cao trong nền văn minh nhân loại.

Một số kiến nghị định hướng triển khai nhiệm vụ

Để thực hiện thành công nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế theo đúng tinh thần “trọng yếu, thường xuyên”, trong các nỗ lực xây dựng một nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại, cần quan tâm một số biện pháp sau:

Thứ nhất, quán triệt tất cả các cấp, các ngành về tầm quan trọng và các yêu cầu mới về thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; thường xuyên, liên tục thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế; nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế của đơn vị mình để phục vụ nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.

Thứ hai, hoàn thiện và phát huy thế trận ngoại giao trong sự kết hợp chặt chẽ với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân trong bảo vệ an ninh Tổ quốc; tận dụng hiệu quả các thế mạnh đặc thù của đối ngoại, hội nhập quốc tế trong triển khai chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy.

Thứ ba, quan tâm thích đáng tới việc tăng cường năng lực, cả về nhân lực và tài lực, cho các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ này. Theo đó, để đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của nhiệm vụ đối ngoại, hội nhập quốc tế, ở cả trong và ngoài nước, cần tăng cường năng lực cho Bộ Ngoại giao, các đơn vị trực tiếp làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế của các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, cả về số lượng và chất lượng cán bộ, cơ sở vật chất và các điều kiện làm việc cần thiết khác.

Thứ tư, xây dựng và triển khai chiến lược phát triển mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, ngang tầm với vị trí trọng yếu, thường xuyên của đối ngoại, hội nhập quốc tế, đủ năng lực đóng góp hiệu quả vào các mục tiêu phát triển đất nước đến 2030 và 2045; ưu tiên thích đáng việc phát triển mạng lưới cơ quan đại diện tại các địa bàn quan trọng thiết yếu đối với an ninh và phát triển của đất nước.

Thứ năm, tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế ở địa phương, nhất là các địa phương có biên giới, có biển, các trung tâm thu hút đầu tư, du lịch nước ngoài; hướng dẫn, hỗ trợ người dân tham gia vào các công việc liên quan đến đối ngoại, hội nhập quốc tế, khai thác các cơ hội từ đối ngoại, hội nhập quốc tế, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, phát triển sức mạnh mềm Việt Nam.

Thứ sáu, phối hợp chặt chẽ giữa thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế với tăng cường quốc phòng, an ninh; phát huy thế mạnh đặc thù của từng lĩnh vực để phục vụ hiệu quả nhất nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.   

Kết luận

Tựu trung lại, tính chất trọng yếu, thường xuyên mà Đại hội XIV của Đảng xác định cho nhiệm vụ thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế rất cần được nghiên cứu thấu đáo. Cũng như việc tăng cường quốc phòng, an ninh, tính chất trọng yếu, thường xuyên của thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ rất quan trọng và phải thực hiện một cách thường xuyên, liên tục. Nhưng đối ngoại, hội nhập quốc tế cũng có sắc thái riêng xuất phát từ nội dung và phạm vi các công việc cần triển khai. Do đó, thúc đẩy đối ngoại, hội nhập quốc tế vừa phải phối hợp chặt chẽ với tăng cường quốc phòng, an ninh để bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định - điều kiện tiên quyết cho phát triển, vừa phải đóng góp trực tiếp cho nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam. “Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành Trung ương khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng” trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 2026.
2. Vũ Văn Hiền. “Tăng cường quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.” Tham luận tại Hội thảo khoa học quốc gia “Kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” do Hội đồng Khoa học các cơ quan Đảng Trung ương chủ trì, phối hợp với Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản tổ chức ngày 15/11/2024. Nhân Dân. https://special.
   vn/tang-cuong-quoc-phong-an-ninh-doi-ngoai/index.html.
3. Bùi Quảng Bạ. “Quán triệt phương châm bảo đảm quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên.” Quân đội nhân dân, 30/8/2025. https://www.qdnd.vn/80-nam-cach-mang-thang-tam-va-quoc-khanh-2-9/quan-triet-sau-sac-phuong-cham-bao-dam-quoc-phong-an-ninh-la-nhiem-vu-trong-yeu-thuong-xuyen-843878.
4. Nguyễn Văn Hồng. “Bảo đảm quốc phòng, an ninh - nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng.” Tạp chí Quốc phòng Toàn dân. https://m.tapchiqptd.vn/vi/quan-triet-thuc-hien-nghi-quyet/bao-dam-quoc-phong-an-ninh-nhiem-vu-trong-yeu-thuong-xuyen-cua-dang-18874.html.
5. Trần Quang Phương. “Tăng cường quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.” Tạp chí Cộng sản, 20/5/2021. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/
   V8hhp4dK31Gf/content/tang-cuong-quoc-phong-an-ninh-bao-ve-vung-chac-to-quoc-viet-nam-xa-hoi-chu-nghia-theo-tinh-than-nghi-quyet-dai-hoi-xiii-cua-dang.