Số 25 – Mô hình lý thuyết giải thích hiện tượng ASEM

Mô hình lý thuyết giải thích hiện tượng ASEM

Tác giả: Tôn Sinh Thành.

Gần đây, bên cạnh xu thế khu vực hoá, xu thế hợp tác giữa các khu vực ngày càng phát triển. Cuối những năm 80, bên cạnh các quan hệ vốn có từ thập kỷ 70 của EU với nhóm các nước Châu Phi, Caribê và Thái Bình Dương (ACP), nhóm các nước Địa Trung Hải, nhóm các nước Nam Mỹ (MERCOSUR) và Hiệp Hội các nước Đông Nam A’ (ASEAN), trên thế giới xuất hiện những cơ chế hợp tác liên khu vực mới. APEC thực chất là cầu nối giữa hai khu vực Đông A’ và Bắc Mỹ. Khu vực tự do thương mại Châu Mỹ (AFTAA), mà Mỹ đề nghị là cầu nối giữa Bắc Mỹ với Trung và Nam Mỹ. Khu vực tự do thương mại xuyên Đại Tây Dương (TAFTA) mà Canađa đề nghị là cầu nối Bắc Mỹ với Châu Âu. Đó là chưa kể tới các đề nghị sát nhập NAFTA với AFTA, sát nhập ASEAN với khu vực kinh tế gần gũi (CER) của Australia và New Zealand. Sáng kiến hợp tác liên khu vực quan trọng mới đây nhất là Hợp tác A’-Âu (ASEAM), ra đời tháng 3/1996.

Giải thích hiện tượng hợp tác liên khu vực nói chung và ASEM nói riêng như thế nào ? Căn cứ trên lập luận của Robert Keohane rằng “các thể chế (quốc tế) ít khi sinh ra từ sự hỗn độn ; ngược lại, chúng thường được xây dựng trên cơ sở của nhau” (1), bài viết này nêu giả thiết rằng ASEAN và EU đang dịch chuyển cơ chế hợp tác ASEAN-EU sang cơ chế hợp tác A’- Âu rộng lớn và có hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ở đây chúng tôi chưa đi sâu phân tích để chứng minh giả thiết nói trên, mà chỉ đề cập đến một mô hình lý thuyết để tiếp cận hiện tượng này.

Mô hình lý thuyết mà chúng tôi đề nghị chủ yếu dựa trên mô hình kinh tế cung cầu. Đây là một mô hình từng được Moravcsik sử dụng để giải thích quá trình nhất thể hoá Châu Âu (2). Theo mô hình này, mọi tiến trình hợp tác hay xung đột đều có thể được giải thích như một qúa trình tác động qua lại giữa cung và cầu. Trong quá trình này, các bên trước hết xác định nhu cầu của mình và sau đó tìm cách thoả mãn nhu cầu đó thông qua một quá trình mặc cả giữa họ với nhau.Quá trình tác động qua lại giữa cung và cầu sẽ đem lại các kết quả hợp tác. Sự chuyển biến về chất của cung và cầu sẽ dẫn tới chuyển biến về cấu trúc của các cơ chế hợp tác.

Mô hình phân tích ASEM mà chúng tôi đề nghị cũng dựa trên lập luận của Putnam cho rằng các cuộc thương lượng quốc tế có thể được xem như một trò chơi hai cấp độ : ở cấp quốc gia, các nhóm lợi ích gây áp lực với chính phủ để hình thành chính sách, ở cấp quốc tế, các chính phủ tìm cách đạt được khả năng mặc cả cao nhất để thoả mãn các áp lực trong nước (3). Tuy nhiên, Putnam cũng thừa nhận rằng có thể còn nhiều cấp độ khác nữa. Đối với hợp tác liên khu vực, trò chơi đó bao gồm 3 cấp độ: quốc gia, khu vực và liên khu vực; ở cấp quốc gia, các chính phủ xác định các lợi ích quốc gia dưới áp lực của các nhóm trong nước; ở cấp khu vực, các chính phủ mặc cả với nhau nhằm đạt được một lập trường chung cho cả nhóm; và cuối cùng ở cấp liên khu vực, các nhóm khu vực thương lượng với nhau để hợp tác nhằm thoả mãn các lợi ích quốc gia và khu vực.

Khi cả hai lập luận trên được phối hợp với nhau, hợp tác liên khu vực có thể được xem như là một tiến trình tác động qua lại giữa cung và cầu ở cả ba cấp : quốc gia, khu vực và liên khu vực. Nói cách khác, các quốc gia và nhóm khu vực lúc đầu hình thành các ước vọng về các mối lợi khi hợp tác liên khu vực với các khu vực khác. Sau đó các nhóm đó thương lượng với nhau để làm sao biến các ước vọng đó thành hiện thực.

Cung và cầu của hợp tác liên khu vực được hình thành và biến chuyển như thế nào? Dưới tác động của những nhân tố nào? Sau đây bài viết sẽ đi vào chi tiết:

Những nhân tố tác động đến nhu cầu hợp tác liên khu vực:

Không có nhân tố đơn lẻ nào quyết định nhu cầu hợp tác liên khu vực. Trái lại nó là kết quả của sự phối hợp nhiều nhân tố kinh tế, chính trị, an ninh, lịch sử, văn hoá… Có thể chia các nhân tố này làm hai loại : các nhân tố tuyệt đối và các nhân tố tương đối. Nhấn mạnh nhân tố nào trong hai nhân tố trên đây tuỳ thuộc cách lập luận theo quan điểm nào.

Có quan điểm cho rằng các mối lợi tuyệt đối như thương mại, đầu tư và các lợi ích khác là những nhân tố chủ yếu quyết định hợp tác liên khu vực. Theo quan điểm này, hợp tác liên khu vực là câu trả lời tất yếu đối với đòi hỏi của các lực lượng thị trường trong một thế giới phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng, và quá trình nhất thể hoá kinh tế không còn bị bó hẹp trong biên giới quốc gia hay khu vực. Các cơ chế hợp tác liên khu vực đã trở thành vũ đài chủ yếu cho các tác động qua lại giữa các khu vực, là một biện pháp mới để quản lý kinh tế thế giới.

Tuy nhiên có người đã lập luận rằng các mối lợi tương đối như lợi ích chính trị chiến lược và lợi thế đối với bên thứ ba mới là nhân tố chủ yếu quyết định hợp tác liên khu vực. Theo quan điểm này, các quốc gia luôn luôn có tham vọng giành lợi thế tương đối tối đa. Chính khát vọng giành sức mạnh tương đối là động cơ khiến các nước tập hợp lại với nhau và dùng chiến lược cân bằng. Với hợp tác liên khu vực, trò chơi cân bằng được nâng lên cấp độ cao nhất, cân bằng giữa các khu vực với nhau. Duncan Snidal nói rằng, trong một hệ thống đa cực, các bên dễ có xu hướng muốn giành lợi thế tương đối hơn (4). Nếu ASEAN và NAFTA tăng quan hệ thương mại giữa hai bên, thế cân bằng thương mại mới sẽ hình thành, có lợi cho NAFTA và ASEAN, trong khi EU phải trả giá. Để bảo vệ mình, EU phải thương lượng một khuôn khổ quan hệ hợp tác mới với cả NAFTA lẫn ASEAN. Hơn nữa, nếu các nhóm khu vực phối hợp thực hiện được vai trò thống trị tập thể trong hệ thống thương mại đa biên, các nước còn lại sẽ không còn cách nào khác hơn là chấp nhận hệ thống đó.

Các nhân tố quyết định mặt “cung” của hợp tác liên khu vực:

Mặt “cung” của hợp tác liên khu vực là kết quả của tiến trình thương lượng nhằm thoả mãn “cầu” của mỗi khu vực, mỗi nước trong khu vực đó và các nhóm lợi ích trong mỗi nước. Theo các lý thuyết về thương lượng, các nhân tố cơ bản sau đây sẽ quyết định quá trình thương lượng : phân bố quyền lực giữa các bên tham gia hợp tác; cơ chế thương lượng; nội dung thương lượng (hay chương trình nghị sự); và vấn đề thành viên.

Phân bố quyền lực là nhân tố đầu tiên tác động đến hành vi của các bên hợp tác. Có hai loại phân bố quyền lực cơ bản : Phân bố cân đối là tình huống lý tưởng và các cuộc thương lượng có khả năng thành công nhất. Tuy nhiên trên thực tế, các bên tham gia thương lượng thường có sức mạnh không cân nhau. Bên nào có sức mạnh lớn hơn sẽ gây áp lực với bên yếu hơn, đặc biệt là bằng những biện pháp gắn vấn đề, để giành thêm lợi thế. Tình huống này thường dẫn đến tranh chấp và vì thế hợp tác trở nên khó khăn hơn.

Kết quả hợp tác còn bị tác động bởi cơ chế mặc cả trong đó bao gồm các thể chế và các thể lệ ra quyết định. Các thể chế làm giảm cơ hội phá rào và tăng cơ hội hợp tác vì nó tạo điều kiện cho các bên gặp nhau lại. Robert Keohane lập luận rằng, hành động của các quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào các dàn xếp về mặt thể chế, bởi vì chúng tạo điều kiện cho sự lưu chuyển thông tin và cơ hội để thương lượng, khả năng theo dõi sự tuân thủ của các nước khác (6). Tuy nhiên các bên thường có quan điểm khác nhau về việc tạo lập các cơ chế thương lượng bởi vì họ có đặc điểm văn hoá khác nhau. Ví dụ, trong khi châu A’ nhấn mạnh các tính không chính thức, không đối đầu, mềm dẻo và từng bước trong các cơ chế, thì phương Tây lại nhấn mạnh tính chất pháp lý, thể chế hoá và tính khẩn trương. Sự khác biệt này ảnh hưởng rất rõ đến đàm phán giữa hai nhóm và kết quả hợp tác.

Chương trình nghị sự là nhân tố quan trọng của quá trình thương lượng. Chương trình nghị sự mà mỗi nước đưa ra thể hiện lợi ích quốc gia và thương lượng là một tiến trình hoà giải các lợi ích đó. Trong quan hệ liên khu vực, hợp tác là tiến trình hoà giải lợi ích của hai khu vực. Sự đồng nhất lợi ích quốc gia trong mỗi nhóm càng lớn thì lợi ích của hai khu vực chồng lên nhau càng nhiều, nhờ thế làm cho nội dung hợp tác giữa hai khu vực mở rộng hơn(7). Khi sức mạnh của các thành viên tăng lên, họ thường sẵn sàng mở rộng phạm vi hợp tác và chấp nhận việc gắn các vấn đề để giành lợi thế tối đa (8). Tuy nhiên thủ thuật gắn các vấn đề trong thương lượng thường gây rắc rối và phải trả giá về mặt chính trị bởi vì nó tạo ra tình trạng kẻ được và người mất ở tất cả các nước và các bên tham gia, vốn là các bên có lợi ích rất khác nhau trên các vấn đề khác nhau.

Cuối cùng, vấn đề thành viên tham gia bao giờ cũng là điều nan giải trong các cuộc thương lượng. Khi số lượng thành viên tăng lên thì người ta khó quyết định hành động hơn và khó tìm ra giải pháp thoả mãn cho các vấn đề liên quan hơn. Việc mở rộng thành viên sẽ làm giảm hiệu quả ra quyết định, bởi vì điều đó làm tăng sự đa dạng của các hệ thống quốc gia và lợi ích quốc gia. Như vậy hợp tác sẽ trở nên khó khăn hơn nếu số thành viên tham gia tăng lên (9).

Thay đổi thể chế trong hợp tác liên khu vực.

Sự dịch chuyển hợp tác liên khu vực một cấu trúc này sang một cấu trúc khác là kết quả của những thay đổi “cung” và “cầu” hợp tác. Sự thay đổi các kì vọng và nguồn lực thực sự dành cho hợp tác sẽ dẫn đến sự thay đổi cấu trúc hợp tác. Arthur Stein lập luận rằng, “khi sự phân bố quyền lực quốc tế biến chuyển, đến lượt nó tác động đến cách đề cập (lợi ích) của các bên thì các thể chế sẽ thay đổi” (10). Tuy nhiên, trên thực tế ngay cả khi cách đề cập của các bên đã thay đổi, thì các thể chế cũng có thể không đổi, bởi vì theo Stein lập luận: “Có các chi phí ngầm liên quan đến các thể chế quốc tế, và vì thế chúng khó bị thay đổi hay xoá bỏ” (11). Theo Stein, truyền thống và uy tín cũng là cơ sở để duy trì thể chế cũ. Keohane cho rằng khả năng thiết lập hợp tác mới sẽ phụ thuộc vào cách thức của các thể chế hiện tại. Các thể chế quốc tế mới có thể được hình thành dưới ảnh hưởng của sự tin tưởng lẫn nhau do các thể chế cũ tạo nên (12). Như vậy một khuôn khổ lý thuyết để giải thích việc ASEM không những phải tính đến nhiều nhân tố tác động đến cung và cầu hợp tác liên khu vực, mà còn những tác động của chúng tới sự thay đổi cấu trúc hợp tác liên khu vực.

Hợp tác ASEAN-EU và ASEM:

Nếu mô hình lý thuyết trên được áp dụng cho hợp tác ASEAN – EU và ASEM, có thể sơ bộ nhận thấy những thay đổi cung và cầu xuất hiện trong hai cơ chế trên. Những năm 70, nhu cầu của EU chỉ giới hạn vào việc nhất thể hoá kinh tế và an ninh ở Châu Âu, trong khi ASEAN bị giới hạn bởi các nhu cầu phát triển kinh tế và ổn định chính trị tại mỗi nước và trong khu vực Đông Nam A’. Hợp tác ASEAN-EU là sản phẩm của các nhu cầu đó trong những năm 70. Đến những năm 90, EU có nhu cầu đóng vai trò lớn hơn trong nền kinh tế và chính trị thế giới, trong khi ASEAN hy vọng sẽ đóng vai trò quan trọng ở cả Châu A’-Thái Bình Dương. Những nhu cầu đó hình thành dưới tác động của các biến chuyển trong mỗi khu vực và trên thế giới sau chiến tranh lạnh. Về lợi ích tuyệt đối, cả EU lẫn ASEAN đều bước vào một kế hoạch lớn để phát triển kinh tế và nhất thể hoá khu vực. Các kế hoạch đó đòi hỏi nhiều hơn nữa các nguồn lực quốc gia, trong khu vực và ngoài khu vực. Tốc độ toàn cầu hoá nhanh của kinh tế thế giới làm tăng đòi hỏi đối với các chính phủ đáp ứng để tạo ra các khung thể chế thương lượng cho các hoạt động của các lực lượng thị trường. Về lợi ích tương đối, các sự kiện như sự kết thúc chiến tranh lạnh, sự sụp đổ của Liên Xô và sự suy yếu tương đối về sức mạnh của Mỹ đã tạo ra một khoảng trống quyền lực không những trên thế giới nói chung và cả châu A’ nói riêng. Trong bối cảnh đó, EU hy vọng sẽ tăng vai trò kinh tế và chính trị của mình trên thế giới. EU cho rằng họ không thể bị gạt ra khỏi châu A’, một vũ đài quan trọng của cuộc chạy đua kinh tế và chính trị trên thế giới. ASEAN phản ứng đối với tình hình này bằng mong muốn tăng sức mạnh tương đối của mình thông qua việc củng cố bản thân, kiến tạo một liên minh kinh tế và chính trị châu A’ và xây dựng một mạng lưới quan hệ kinh tế và chính trị với các cường quốc lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, về mặt “cung” mà nói, cấu trúc ASEAN-EU đã không được nâng cấp thoả đáng trong những năm 90 và không đáp ứng những tham vọng ngày càng tăng của cả EU lẫn ASEAN. Sự mất cân đối về sức mạnh giữa hai nhóm tiếp tục tác động tiêu cực tới quan hệ giữa hai bên. Nội dung hợp tác không được mở rộng do sự khác biệt về lợi ích ngày càng tăng. Trong chiến tranh lạnh, chương trình nghị sự trong hợp tác ASEAN-EU bao gồm các sự ủng hộ lẫn nhau về chính trị, giúp đỡ phát triển và thương mại ưu đãi. Sau chiến tranh lạnh, nội dung chính trị không còn những vấn đề dễ chịu như trước nữa, mà là những vấn đề tranh cãi như nhân quyền và môi trường. Các tranh chấp về thương mại và đầu tư cũng không còn được bỏ qua như trước. Sau hai thập kỷ, cơ chế hợp tác ASEAN-EU cũng không cải tiến gì. Sự bất đồng giữa hai nhóm càng bị khoét sâu khi hai nhóm mở rộng thành viên. Ví dụ việc ASEAN kết nạp Mianma đã gây ra những trục trặc khó giải quyết cho hợp tác ASEAN-EU. Kết quả là nguồn lực thực sự cung cấp cho hợp tác ASEAN-EU bị giảm sút.

Trong bối cảnh đó, ASEM ra đời. ASEM là bước đột phá trong quan hệ ASEAN-EU và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đang tăng lên của EU và ASEAN. ASEM tạo cho ASEAN cơ hội quý báu để thúc đẩy chủ nghĩa khu vực Châu A’, trong đó ASEAN đóng một vai trò quan trọng. Đối với EU, ASEM là một công cụ quan trọng để thúc đẩy chiến lược mới đối với châu A’, ASEM là công cụ của EU trong cuộc chơi toàn cầu để cân bằng lại với Mỹ và để giành thêm sức mạnh tương đối trong các cuộc thương lượng đa phương. Hợp tác ASEAN-EU khó có thể đáp ứng được các mục tiêu trên đây. Về mặt “cung”, các nguồn lực đã được cung cấp cho ASEM nhiều hơn là cho hợp tác ASEAN-EU. Trong một quan hệ cân đối hơn, hai bên EU và Đông A’ sẵn sàng đi đến thoả hiệp và dễ đạt được thoả thuận hơn. Sau ASEM I, một mạng lưới các mối liên hệ và hội nghị đã được thiết lập. Với các cuộc trao đổi ở cấp cao, cơ chế hợp tác ra quyết định mềm dẻo, ASEM tỏ ra có hiệu quả hơn cơ chế hợp tác ASEAN-EU. ASEM có chương trình nghị sự rộng hơn và đạt tiến bộ nhanh hơn trong các lĩnh vực hợp tác kinh tế, chính trị, an ninh và văn hoá. Hơn nữa trong một diễn đàn lớn như ASEM, các bất đồng giữa ASEAN và EU về nhân quyền và các vấn để khác khó trở thành tiêu điểm thảo luận. Tóm lại cả hai mặt “cung” và “cầu” của ASEM đều cao hơn hợp tác ASEAN-EU . Vì vậy, có thể nói sự ra đời của ASEM là kết quả của sự vận động lôgich của ASEAN và EU trong bối cảnh hợp tác ASEAN-EU giảm bớt vai trò. Tuy nhiên với cơ chế có được sau nhiều năm tồn tại, hợp tác ASEAN-EU không dễ gì bỏ đi được.

Trên đây là minh hoạ sơ bộ về việc áp dụng mô hình cung-cầu vào việc phân tích quan hệ ASEAN-EU và sự hình thành ASEM. Mô hình này có tính khả thi hay không, còn phải có thời gian và cần được chứng minh thêm bằng những phân tích chi tiết và sâu hơn nữa những chuyển biến cung-cầu trong hợp tác ASEAN-EU và ASEM cùng những mối quan hệ tác động qua lại giữa hai cơ chế hợp tác đó.

Tài liệu tham khảo:

(1) Robert O. Keohane, After Hegemony. (Princeton New Jersey, Princeton University Press, 1984), 79.

(2) Andrew Moravesik, “A Liberal Inter-governmentalist Approach”, Journal of Common Market 31, no. 4 (December 1993) : 473-524.

(3) Robert Putnam, “Diplomacy and domestic Politics : the Logic of Two-level Games”, International Organization 42, no 3 (summer 1988) 427-460.

(4) Duncan Snidal, “International Cooperation Anong Relative-Gains Maximizers,” in Cooperative Models in Internatioal Relations Research, edited by Michael D. Intriligator and Urs Luterbacher (Massachusetts : Kluwer Academic Publishers, 1994), 105-126.

(5) Fen Osler Hampson, Multilateral Negotiations (Johns Hopkins University Press. 1995),9.

(6) Robert O. Keohane, International Institutions and State Power (Westview, 1989) 1-20.

(7) Robert Putnam, “Diplomacy and Domestic Politics : the Logic of Two-level Games, International Organization 42, no.3 (summer 1988) : 427-460.

(8) Miles Kahler, International Institutions and the Political Economy of Integration (Washington, D.C : The Brooking Institutons, 1995), 124.

(9) Hampson, 1995, 8.

(10) Arthur Stein, Why Nations Cooperate (New York : Cornell University Press, 1990), 24-53.

(11) Arthur Stein, “Coordination and Collaboration : Regimes in an Anarchic World,”, in Neorealism and Neoliberalism : The Contemporary Debate, edited by David Baldein (Colombia University Press, 1993), 29-59.

(12) Robert O. Keohane, After Hegemony (Princeton, New Jersey : Princeton University Press, 1984) 79./.

97 thoughts on “Số 25 – Mô hình lý thuyết giải thích hiện tượng ASEM

  1. find out here says:

    Magnificent web site. A lot of helpful info here. I¦m sending it to several friends ans also sharing in delicious. And of course, thanks to your effort!

  2. pop over to this website says:

    It’s in point of fact a nice and useful piece of information. I am glad that you just shared this helpful information with us. Please stay us informed like this. Thanks for sharing.

  3. resource says:

    Thank you for the auspicious writeup. It in truth was once a amusement account it. Look complex to far introduced agreeable from you! By the way, how could we keep in touch?

  4. click here to read says:

    This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I’ve joined your feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I’ve shared your website in my social networks!

  5. website says:

    I definitely wanted to compose a quick remark so as to thank you for some of the magnificent items you are writing here. My time-consuming internet research has finally been honored with wonderful strategies to talk about with my pals. I ‘d believe that most of us site visitors are very lucky to live in a fabulous place with so many lovely people with good principles. I feel quite blessed to have encountered the web site and look forward to tons of more brilliant moments reading here. Thank you once again for a lot of things.

  6. in Deutschland says:

    I got what you mean , thankyou for posting.Woh I am glad to find this website through google. “Don’t be afraid of opposition. Remember, a kite rises against not with the wind.” by Hamilton Mabie.

  7. visite site says:

    It is really a great and helpful piece of information. I’m glad that you shared this useful information with us. Please keep us informed like this. Thank you for sharing.

  8. visit the site says:

    I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I do not know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

  9. SARMs online kaufen says:

    I haven¦t checked in here for a while since I thought it was getting boring, but the last several posts are good quality so I guess I will add you back to my daily bloglist. You deserve it my friend 🙂

  10. Jacqueline D'Acre says:

    Hi, Neat post. There’s a problem with your site in internet explorer, would check this… IE still is the market leader and a huge portion of people will miss your great writing because of this problem.

  11. in Deutschland says:

    This blog is definitely rather handy since I’m at the moment creating an internet floral website – although I am only starting out therefore it’s really fairly small, nothing like this site. Can link to a few of the posts here as they are quite. Thanks much. Zoey Olsen

  12. kaufen sie gunstige potenzmittel online says:

    Hello there! I know this is kinda off topic however , I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog article or vice-versa? My site discusses a lot of the same subjects as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to send me an email. I look forward to hearing from you! Awesome blog by the way!

  13. prediksi togel says:

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very web smart so I’m not 100 positive. Any tips or advice would be greatly appreciated. Cheers

  14. look at this now says:

    Hello my friend! I want to say that this post is amazing, great written and include approximately all significant infos. I would like to peer extra posts like this .

  15. comprare steroidi anabolizzanti says:

    Nice post. I be taught one thing more challenging on completely different blogs everyday. It would always be stimulating to learn content from other writers and practice a little one thing from their store. I’d desire to make use of some with the content on my blog whether or not you don’t mind. Natually I’ll give you a hyperlink in your internet blog. Thanks for sharing.

  16. official statement says:

    My brother suggested I might like this web site. He was totally right. This put up actually made my day. You cann’t imagine simply how a lot time I had spent for this info! Thanks!

  17. dig this says:

    Great tremendous things here. I?¦m very happy to see your post. Thank you so much and i’m having a look forward to contact you. Will you kindly drop me a mail?

  18. discover more says:

    Undeniably believe that which you stated. Your favorite justification seemed to be on the internet the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they plainly do not know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side-effects , people can take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  19. useful content says:

    Wonderful website. Lots of helpful information here. I¦m sending it to several buddies ans also sharing in delicious. And obviously, thanks to your effort!

  20. click for more info says:

    Howdy! Quick question that’s totally off topic. Do you know how to make your site mobile friendly? My weblog looks weird when viewing from my iphone 4. I’m trying to find a template or plugin that might be able to resolve this issue. If you have any recommendations, please share. With thanks!

  21. real estate agents Winston Salem says:

    Youre so cool! I dont suppose Ive read something like this before. So good to search out someone with some authentic thoughts on this subject. realy thanks for beginning this up. this web site is one thing that’s needed on the internet, someone with slightly originality. helpful job for bringing something new to the web!

  22. here says:

    There is apparently a bundle to know about this. I think you made various nice points in features also.

  23. advice says:

    I’m still learning from you, as I’m trying to reach my goals. I certainly liked reading everything that is written on your blog.Keep the tips coming. I enjoyed it!

  24. take a look says:

    I would like to thnkx for the efforts you have put in writing this blog. I am hoping the same high-grade blog post from you in the upcoming as well. In fact your creative writing abilities has inspired me to get my own blog now. Really the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a good example of it.

  25. Laure Abrey says:

    Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how can i subscribe for a blog website? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

  26. Immobilie says:

    hello there and thank you for your info – I’ve certainly picked up anything new from right here. I did however expertise several technical points using this website, as I experienced to reload the web site many times previous to I could get it to load correctly. I had been wondering if your web hosting is OK? Not that I am complaining, but sluggish loading instances times will sometimes affect your placement in google and can damage your high quality score if ads and marketing with Adwords. Well I’m adding this RSS to my e-mail and could look out for much more of your respective interesting content. Make sure you update this again soon..

  27. vurtil opmer says:

    Magnificent beat ! I wish to apprentice while you amend your site, how can i subscribe for a blog web site? The account helped me a acceptable deal. I had been tiny bit acquainted of this your broadcast provided bright clear concept

  28. smoretraiolit says:

    There are actually a variety of details like that to take into consideration. That may be a great point to convey up. I offer the ideas above as normal inspiration but clearly there are questions like the one you deliver up where an important factor might be working in sincere good faith. I don?t know if greatest practices have emerged around issues like that, but I am sure that your job is clearly recognized as a good game. Both boys and girls feel the affect of only a second’s pleasure, for the rest of their lives.

  29. continued says:

    I absolutely love your blog and find almost all of your post’s to be precisely what I’m looking for. Would you offer guest writers to write content for yourself? I wouldn’t mind writing a post or elaborating on many of the subjects you write related to here. Again, awesome blog!

  30. Julietta Dulemba says:

    “Having read this I believed it was really informative. I appreciate you finding the time and effort to put this information together. I once again find myself personally spending a significant amount of time both reading and posting comments. But so what, it was still worthwhile!”

  31. erjilo pterin says:

    Undeniably believe that which you stated. Your favorite reason appeared to be on the net the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get irked while people consider worries that they just do not know about. You managed to hit the nail upon the top as well as defined out the whole thing without having side effect , people can take a signal. Will probably be back to get more. Thanks

  32. Slot Joker123 says:

    I have read several just right stuff here. Definitely price bookmarking for revisiting. I wonder how so much effort you set to create such a great informative site.

  33. Low Cost Dedicated Server Hosting says:

    This design is steller! You obviously know how to keep a reader entertained. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost…HaHa!) Excellent job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it. Too cool!

  34. hospedagem de site says:

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very web savvy so I’m not 100 positive. Any tips or advice would be greatly appreciated. Many thanks

  35. engenharia says:

    Hi, i read your blog from time to time and i own a similar one and i was just wondering if you get a lot of spam comments? If so how do you protect against it, any plugin or anything you can suggest? I get so much lately it’s driving me insane so any support is very much appreciated.

  36. สล็อตออนไลน์ says:

    Thank you for sharing excellent informations. Your site is so cool. I am impressed by the details that you have on this web site. It reveals how nicely you understand this subject. Bookmarked this web page, will come back for more articles. You, my pal, ROCK! I found simply the info I already searched everywhere and just could not come across. What an ideal web site.

  37. สล็อต says:

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was curious what all is required to get setup? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet smart so I’m not 100 certain. Any recommendations or advice would be greatly appreciated. Appreciate it

  38. vida na cozinha says:

    I like what you guys are up too. Such smart work and reporting! Keep up the superb works guys I have incorporated you guys to my blogroll. I think it’ll improve the value of my web site 🙂

  39. Les Pti Tutos says:

    I genuinely enjoy looking through on this website , it contains wonderful articles. “The great secret of power is never to will to do more than you can accomplish.” by Henrik Ibsen.

  40. Wadham College of Science says:

    I would like to thank you for the efforts you’ve put in writing this blog. I’m hoping the same high-grade web site post from you in the upcoming also. In fact your creative writing skills has encouraged me to get my own website now. Actually the blogging is spreading its wings quickly. Your write up is a great example of it.

  41. luxury car hire malaysia says:

    My partner and I stumbled over here by a different web page and thought I may as well check things out. I like what I see so now i’m following you. Look forward to checking out your web page again.

  42. sports car rental malaysia says:

    I have been browsing on-line more than 3 hours lately, but I never found any attention-grabbing article like yours. It is pretty price sufficient for me. In my opinion, if all website owners and bloggers made good content as you did, the net shall be a lot more useful than ever before.

  43. Churrasco Delivery says:

    I believe that is one of the so much important info for me. And i’m glad studying your article. But should observation on few normal issues, The site style is wonderful, the articles is in point of fact nice : D. Excellent activity, cheers

  44. french bulldog adoption says:

    I think this is one of the most significant info for me. And i am glad reading your article. But should remark on some general things, The site style is perfect, the articles is really great : D. Good job, cheers

  45. Slot FafaSlot says:

    Please let me know if you’re looking for a author for your weblog. You have some really great posts and I feel I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine. Please send me an e-mail if interested. Many thanks!

  46. FafaSlot Gamming says:

    Nice post. I was checking continuously this blog and I am impressed! Extremely helpful info particularly the last part 🙂 I care for such information a lot. I was looking for this particular information for a long time. Thank you and good luck.

  47. nunca diga que sua esposa esta gorda says:

    I’ve been surfing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours. It is pretty worth enough for me. In my opinion, if all web owners and bloggers made good content as you did, the net will be much more useful than ever before.

  48. site says:

    I?¦ve been exploring for a bit for any high quality articles or blog posts on this kind of space . Exploring in Yahoo I at last stumbled upon this site. Studying this information So i?¦m happy to show that I’ve an incredibly good uncanny feeling I found out exactly what I needed. I most without a doubt will make certain to do not put out of your mind this web site and provides it a look on a relentless basis.

  49. Betsey Staple says:

    “No matter if some one searches for his necessary thing, so he/she desires to be available that in detail, thus that thing is maintained overhere.”

  50. como aumentar o tamanho do pênis says:

    With havin so much content do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement? My site has a lot of completely unique content I’ve either written myself or outsourced but it appears a lot of it is popping it up all over the internet without my permission. Do you know any techniques to help prevent content from being stolen? I’d certainly appreciate it.

  51. Joker388 says:

    Unquestionably believe that which you stated. Your favorite reason appeared to be on the net the simplest thing to be aware of. I say to you, I certainly get irked while people consider worries that they just do not know about. You managed to hit the nail upon the top and defined out the whole thing without having side-effects , people could take a signal. Will likely be back to get more. Thanks

  52. Slot Game says:

    Magnificent site. A lot of helpful information here. I am sending it to a few friends ans additionally sharing in delicious. And obviously, thanks in your sweat!

  53. Slot VivoSlot says:

    That is really fascinating, You’re an excessively professional blogger. I have joined your rss feed and look ahead to in quest of more of your great post. Additionally, I have shared your web site in my social networks!

  54. FafaSlot Online says:

    Simply desire to say your article is as astounding. The clearness in your post is simply cool and i can assume you are an expert on this subject. Well with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

  55. Download Joker388 says:

    I¦ll right away grasp your rss feed as I can not to find your email subscription link or e-newsletter service. Do you’ve any? Kindly allow me recognize so that I may subscribe. Thanks.

  56. https://vnz.bz/ says:

    Valuable information. Lucky me I found your website by accident, and I’m shocked why this accident didn’t happened earlier! I bookmarked it.

  57. กีต้าร์ says:

    You actually make it seem so easy together with your presentation however I to find this topic to be really something which I feel I’d never understand. It seems too complex and very broad for me. I’m taking a look forward for your next put up, I¦ll attempt to get the hang of it!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

TIN TỨC CÙNG CHUYÊN MỤC

THÔNG TIN MỚI ĐƯA KHÁC