Chuyển hóa hợp tác thành năng lực chống chịu, thích ứng và phục hồi: khung phân tích các nước vừa và nhỏ trong một thế giới phân mảnh

Nguyễn Mạnh Cường

Bài viết đăng trên tạp chí Nghiên cứu quốc tế số 143 (Tháng 6/2026)

Mời xem toàn bộ bài viết tại :
https://vjol.info.vn/ncqt/vi/article/view/267128/

Tóm tắt
Trong một thế giới phân mảnh, cả hội nhập đơn chiều lẫn tự cô lập đều không còn là lựa chọn phù hợp. Vậy bằng cơ chế nào các quốc gia vừa và nhỏ chuyển hóa hợp tác thành năng lực chống chịu, thích ứng và phục hồi? Bài viết đề xuất khung phân tích Chuyển hóa hợp tác (Cooperative Resilience - CR), với luận điểm trung tâm là quốc gia vừa và nhỏ củng cố năng lực này không phải bằng cách đứng ngoài mạng lưới, mà bằng cách tạo ra giá trị khó thay thế. Ở đây, mức độ khó thay thế (non-substitutability) là biến số trung tâm tạo nên vị thế không thể thiếu (indispensability), qua đó vừa làm giảm hiệu quả của sức ép đơn phương, vừa tạo kênh thay thế và điểm tựa để thích ứng và phục hồi khi xảy ra gián đoạn. Bài viết xác định vị trí của CR trong tương quan với các lý thuyết khác; làm rõ khái niệm, vị trí, nguyên tắc, điều kiện và giới hạn của khung, đồng thời minh họa giá trị giải thích qua một số trường hợp ở cấp quốc gia và khu vực. Theo đó, CR lý giải năng lực chống chịu, thích ứng và phục hồi không phải như một thuộc tính có sẵn của quốc gia, mà như kết quả của tính không thể thiếu được kiến tạo một cách chiến lược.