Phiên làm việc thứ nhất Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026: Củng cố năng lực tự cường trong một thế giới biến động (09/6)

Mở đầu phiên làm việc, Ngoại trưởng Brunei Darussalam khẳng định con người phải là trọng tâm của mọi nỗ lực xây dựng Cộng đồng ASEAN. Theo Ngoại trưởng Brunei, nguồn lực quý giá nhất của ASEAN không nằm ở các yếu tố vật chất mà ở chính người dân khu vực. Trong bối cảnh những khoảng cách phát triển vẫn tồn tại và quá trình chuyển đổi công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ, việc đầu tư vào giáo dục, phát triển nguồn nhân lực và tạo điều kiện để thanh niên tham gia sâu hơn vào các tiến trình khu vực cần được xem là ưu tiên chiến lược. Bên cạnh đó, Ngoại trưởng Brunei cũng nhấn mạnh rằng thành công của ASEAN không chỉ được đo lường bằng các chỉ số tăng trưởng mà còn bằng khả năng mang lại cơ hội phát triển, cảm giác an toàn và niềm tin vào tương lai cho người dân trong khu vực.

Tiếp nối những trao đổi về nền tảng phát triển của khu vực, Ngoại trưởng Indonesia Sugiono cho rằng đối thoại, hợp tác và sự tin cậy lẫn nhau chính là những tài sản quý giá đã giúp ASEAN duy trì hòa bình và ổn định trong suốt nhiều thập kỷ qua. Trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng, Ngoại trưởng Indonesia nhấn mạnh sự cần thiết phải nâng cao tính linh hoạt và khả năng thích ứng của ASEAN trước các thách thức mới nổi; đồng thời, thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa ba trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội. Theo Ngoại trưởng Indonesia, một ASEAN gắn kết hơn sẽ không chỉ nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài mà còn tạo nền tảng để khu vực tiếp tục phát huy vai trò trung tâm của ASEAN trong tương lai.

Từ góc độ rộng hơn của môi trường quốc tế, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan cho rằng tương lai không phải là điều tự nhiên xảy đến mà được định hình bởi những lựa chọn của hiện tại. Từ đó, Ngoại trưởng Singapore nhận định thế giới đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính nền tảng, từ khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển đến sự suy giảm lòng tin chiến lược. Trong bối cảnh đó, ASEAN cần xây dựng năng lực “tự cường năng động” - khả năng thích ứng linh hoạt, chủ động quản trị rủi ro và nắm bắt cơ hội mới. Nhấn mạnh tác động của các cuộc xung đột và những đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đối với khu vực, Ngoại trưởng Singapore cho rằng ASEAN cần tiếp tục thúc đẩy hội nhập sâu rộng hơn, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực và làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác nhằm bảo đảm một tương lai ổn định và bền vững.

Đồng tình với quan điểm trên, Bộ trưởng Ngoại giao Australia Penny Wong tái khẳng định cam kết lâu dài của Australia đối với ASEAN; đồng thời, nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của ASEAN trong việc duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại khu vực. Theo đó, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng và các thách thức về an ninh năng lượng, an ninh lương thực hay chuỗi cung ứng ngày càng trở nên phức tạp, việc duy trì các nguyên tắc đối thoại, hợp tác và giải quyết hòa bình các tranh chấp tiếp tục là nền tảng để xây dựng lòng tin và tăng cường khả năng chống chịu của khu vực.

Từ góc nhìn toàn cầu, Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Amina J. Mohammed nhấn mạnh rằng các thách thức như biến đổi khí hậu, bất bình đẳng phát triển hay sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về hợp tác đa phương hiệu quả hơn. Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đánh giá cao vai trò của ASEAN trong việc thúc đẩy hòa bình, phát triển bền vững và kết nối khu vực; đồng thời, bày tỏ kỳ vọng ASEAN sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chung của cộng đồng quốc tế.

Tiếp nối chương trình, phiên đối thoại với chủ đề “Tự cường, đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi” đã mở rộng thảo luận về những định hướng chiến lược cho tương lai của ASEAN dưới sự chủ trì của Đại sứ, PGS.TS. Đặng Đình Quý - nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Trưởng Đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc. Tại đây, TS. Marty Natalegawa - cựu Ngoại trưởng Indonesia, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay đối với ASEAN không chỉ là sự cạnh tranh giữa các nước lớn mà còn là nguy cơ suy giảm vai trò trung tâm của chính khu vực. Theo ông, ASEAN cần vượt lên trên tư duy cân bằng quyền lực truyền thống để hướng tới một trạng thái “cân bằng động”; trong đó, chủ động kiến tạo các cơ chế đối thoại, quản trị khác biệt và mở rộng không gian hợp tác. Cựu Ngoại trưởng nhấn mạnh rằng vai trò trung tâm của ASEAN không phải là điều mặc nhiên tồn tại mà cần được liên tục củng cố thông qua năng lực dẫn dắt, khả năng xây dựng đồng thuận và những đóng góp thực chất cho hòa bình khu vực.

Cùng chia sẻ về vấn đề tự cường, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Mạnh Cường nhận định rằng thế giới ngày nay đang chứng kiến một nghịch lý mới: các quốc gia càng hội nhập sâu rộng thì càng dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Theo đó, tự cường không đồng nghĩa với thu hẹp kết nối hay theo đuổi chủ nghĩa biệt lập, mà là khả năng duy trì phát triển trong khi vẫn mở rộng hợp tác, đa dạng hóa các mạng lưới liên kết và chủ động tham gia vào quá trình định hình các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu. Bên cạnh đó, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định rằng sức mạnh của ASEAN không đơn thuần là tổng hợp sức mạnh của từng quốc gia thành viên, mà còn được quyết định bởi mức độ đoàn kết nội khối, hiệu quả của chủ nghĩa đa phương và khả năng chuyển hóa đồng thuận thành những kết quả cụ thể phục vụ người dân.

Khép lại phiên làm việc, các đại biểu cùng thống nhất rằng trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động khó lường, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, củng cố năng lực tự cường và thúc đẩy hợp tác thực chất để không chỉ thích ứng với những thay đổi của môi trường quốc tế mà còn chủ động định hình tương lai của khu vực. Đây cũng chính là nền tảng để ASEAN tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm của các tiến trình hợp tác khu vực và là một động lực quan trọng cho hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.

Một số hình ảnh khác: